Indian Ocean

Mawatle a lefase
Arctic Ocean Atlantic Ocean Indian Ocean Pacific Ocean Southern Ocean

Indian Ocean ke lewatle la boraro ka bogolo mawatleng a lefase.

• Lebowa ba Indian Ocean ke Asia (go balwa le India yeo lewatle le le thewilego ka lona).
• Bodikela ba lewatle ke Afrika.
• Bohlabela ke Malay Peninsula, Sunda Islands, le Australia.
• Borwa ke Southern Ocean (goba Antarctica).

Indian Ocean

Climate

Nakong ya selemo, mašaba a borutho a kontinente a goga moya o kolobilego go tšwa Lewatleng la India, a tšweletša pula e kgolo. Tshepetšo e bušetšwa morago nakong ya marega, go feletša ka maemo a go oma.

Dikarolo tše mmalwa di dira gore lewatle la India e be la moswana noši. E bopa moko wa Letamo la Borutho la Tropical la tekanyo ye kgolo leo ge le dirišana le lefaufau, le amago tlelaemete ka bobedi ka seleteng le lefaseng ka bophara.Naga ya Asia e thibela diromelwantle tša phišo gomme e thibela go tsenywa ga moya ga thermocline ya lewatleng la India . Asia gape e otlela pula ya matlorotloro ya lewatleng la India, e lego e matla kudu lefaseng, yeo e bakago diphetogo tše di kgolo tša sehla maphoto a lewatle, go akaretša le go bušetšwa morago ga moela wa Somalia le mohlagase wa pula ya India . Ka lebaka la go dukološa ga lewatle la India Walker, ga go na diphefo tša ka bohlabela tša equatorial tše di tšwelago pele. Go tshologa ga meetse go direga kgauswi le lenaka la Afrika le Peninsula ya Arabia ka karolong ya Leboa ya lefase, le ka leboa la diphefo tša kgwebo ka Karolong ya Borwa ya Lefase. Phalo ya go feta ya Indonesia ke kgokagano ya moswananoši ya Equatorial go Pacific.

Boemo bja leratadima bja ka leboa la(equator)bo amega ke tlelaemete ya pula ya matlorotloro . Diphefo tše matla tša leboa-bohlabela di foka go tloga ka October go fihla ka April, go tloga ka May go fihla ka October, diphefo tša borwa le tša bodikela di a buša. Lewatleng la Arabia, pula ya matlorotloro e šoro e tliša pula kontinenteng ya India. Karolong ya ka borwa ya lefase, diphefo ka kakaretšo di boleta, eupša madimo a selemo kgaufi le naga ya Mauritius e ka ba a šoro. Ge diphefo tša pula ya matlorotloro di fetoga, ka di nako tše dingwe madimo a hlasela mabopong a lewatle la Arabia le Kou ya Bengal .

Mo e ka bago 80% ya palomoka ya pula ya ngwaga ka ngwaga ka nageng ya India e direga ka selemo gomme selete se ithekgile kudu ka pula ye mo e lego gore ditlhabologo tše ntši di ile tša fedišwa ge Monsoon e paletšwe nakong ye e fetilego. Go fetoga mo gogolo ka Indian Summer Monsoon le gona go diregile pele ga histori, ka kgato ye maatla ye e kolobilego ya 33,500–32,500 BP ye e fokolago, kgato e omilego 26,000-23,500 BC ya le gato ye e fokolago kudu 17000–15000 BP, yeo e sepedišanago le lelokelelo la ditiragalo tše di makatšago tša lefase ka bophara go ruthetša ga Bølling–Allerød, Heinrich, le Younger Dryas .

Tšhilafatšo ya moya kua Asia Borwa e ile ya phatlalala godimo ga (Bay of Bengal) le ka kua ga yona.

Lewatle la India ke lewatle le borutho kudu lefaseng. Direkoto tša themperetšha ya lewatle tša nako ye telele di bontšha go ruthetša ka lebelo, mo go tšwelago pele ka lewatleng la India, mo e ka bago 1.2 °C (2.2.)°F bakeng sa selete sa letamo le borutho nakong ya 1901–2012. Di nyakišišo di bontšha gore go ruthetša ga ntlo ya go godiša dimela mo go hlohleletšwago ke batho, le diphetogo tša kgafetša kgafetša le bogolo bja (El Niño) goba Dipole ya Lewatle la India , di tiragalo ke dihlohleletši tša go ruthetša mo mo go maatla Lewatleng la India.Mola Lewatle la India le ile la ruthetša ka lebelo la 1.2°C ka ngwaga kgolo magareng ga 1950–2020, dika tša tlelaemete di bolelela pele go ruthetša ka lebelo, ka seelo sa 1.7 °C (3.1.)°F – 3.8 °C (6.8.) °F ka lekholong la dilemo nakong ea 2020-2100.

Lege e le gore go ruthetša ke ka beisine ka bophara, go ruthetša mo gogolo go ka leboa bodikela bja lewatle la India go akaretšwa lewatle la Arabia, le go fokotša go ruthetša ka mabopong a Sumatra le Java ka borwa bohlabela bja Lewatle la India. Go ruthetša ga lefase go akantšwe go kgoromeletša Lewatle la India la tropike go ya boemong bja maphoto a phišo ao a nyakilego go ba a sa ruri a beisine ka bophara mafelelong a ngwaga kgolo wa bo 21, moo maphoto a phišo a lewatle a akantšwego go oketšega go tšwa go matšatši a 20 ka ngwaga nakong ya 1970–2000 go ya go matšatši a 220–250 ka ngwaga.

Borwa bja (Equator) 20–5°S, Lewatle la India le hwetša phišo go tloga ka June go fihla ka October, nakong ya marega a austral, mola e lahlegelwa ke phišo go tloga ka November go fihla ka March, nakong ya selemo sa austral.

Ka 1999, Teko ya Lewatle la India e bontšhitše gore go fiša ga makhura a mešaletša le biomass kua Borwa le Borwa bohlabela bja Asia go bakile tšhilafalo ya moya yeo gape e tsebjago e le leru le le sootho la Asia yeo e ilego ya fihla bokgoleng bja Intertropical Convergence Zone . Tšhilafatšo ye e na le ditla morago bobedi tekanyo ya sele gae le ya lefase ka bophara.