Wp/nso/Cyril Ramaphosa

Matamela Cyril Ramaphosa (/ˌræməˈfɔːsə/ RAM-ə-FAW-sə goba /ˌrɑːməˈpoʊsə/ RAH-mə-POH-sə; o belegwe ka di 17 November 1952) ke mošomiši wa kgwebo le radipolotiki wa Afrika Borwa gomme ke mopresidente wa bohlano gomme wa bjale wa Afrika Borwa go tloga ka 2018. Pele e be e le moithaopi wa kgahlanong le apartheid le moetapele wa mekgatlo ya basebetsi, Ramaphosa gape ke mopresidente wa African National Congress (ANC).

Ramaphosa o tlošitšwe ka setšhaba bjalo ka mongwaledi-gakgolo wa mokgatlo wo mogolo kudu wa basebetsi Afrika Borwa, National Union of Mineworkers. Ka 1991, o ile a kgethwa bjalo ka mongwaledi-gakgolo wa ANC ka tlase ga Mopresidente Nelson Mandela gomme a ba moetapele wa ditokollo tša ANC nakong ya dithulaganyo tša go fedisa apartheid. O ile a kgethwa e le mokhanselara wa Constitutional Assembly morago ga ditlhopho tša pele tša temokrasi ka 1994, gomme ba bangwe ba be ba dumela gore o be a ka ba motlholagadi wa Mandela. Lega go le bjalo, Ramaphosa o ile a tlogela dipolotiki ka 1996 gomme a tuma bjalo ka mošomiši wa kgwebo, a na le dikgokagano le dikhamphani tše dintši, go akaretša go ba mong wa McDonald's Afrika Borwa, hlogo ya boto ya MTN, leloko la boto ya Lonmin, le mothehi wa Shanduka Group.

Ramaphosa o ile a boa dipolotiking ka December 2012 mo Kopanong ya 53 ya Bosetšhaba ya ANC gomme a šoma bjalo ka motlatšamopresidente wa Afrika Borwa ka tlase ga Mopresidente Jacob Zuma go tloga 2014 go fihla 2018. O be a le gape e le mokhanselara wa Komisi ya Thulaganyo ya Bosetšhaba. Mo Kopanong ya 54 ya Bosetšhaba ya ANC ka di 18 December 2017, o ile a kgethwa bjalo ka mopresidente wa ANC. Dikgwedi tše pedi morago, ka letšatši le latelago ge Zuma a tloga go dumelelwa ka 14 February 2018, National Assembly ya kgetha Ramaphosa bjalo ka mopresidente wa Afrika Borwa. O ile a thoma lekga la gagwe la pele la go ba mopresidente ka May 2019 ka morago ga kgwele e nngwe ya ANC mo ditlhophong tša 2019. Bjalo ka mopresidente, Ramaphosa o ile a šoma bjalo ka mokhanselara wa African Union go tloga 2020 go fihla 2021 gomme a etelela pele karabelo ya Afrika Borwa go lehu la COVID-19.

Letlotlo la Ramaphosa le be le lekantšhwa go feta R6.4 billion (diponelo tša 2018). O ile a hloletšwa ka lebaka la maikutlo le dikamano tša gagwe tša kgwebo, go akaretša boemo bja gagwe bjo bo se nnete bjalo ka mothušamodiredi wa Lonmin nakong ya kgwele ya basebetsi ya Marikana pele ga kotsi ya Marikana.

Ka 19 December 2022, go ile gwa phatlalatšwa gore Kopano ya 55 ya Bosetšhaba ya ANC e kgethile Ramaphosa go ba mopresidente wa lekga la bobedi la ANC. Ka 14 June 2024, National Assembly ya Afrika Borwa e kgetha Ramaphosa go ba mopresidente wa lekga la bobedi wa Afrika Borwa ka morago ga gore ANC e lahle phethagatšo ya bophara ditlhophong tša bosetšhaba.