Motantsho wa Xibelani

Basadi ba Vatsonga ba dira tantshi ya xibelani

Mmino wa xibelani (o ka bitšwa shibelani,shibelana,shibelane)ke mmino wa tlhago ya basadi ba maTsonga go la Mpumalanga le Limpopo mo Afrika Borwa. Leina la mmino letšwa go leina la leleme la Xitsonga seo se ra gore "go itia go ya leka theto", mohlala, kgopolo "xi bele ni vunanga" go ra gore "go itia go ya le ka theto ya mmino". Leina le "xibelani" le lebišitšwe go mokgwa wa mmino mola sekhete sona se bitšwa "tinguvu" eupša, lentšu la xibelani ka dinako tše dingwe le šomišwa go bobedi bja tšona.

Histori

Histori ya mmino wa xibelani e boela morago-rago go la Borwa bja Mozambique ka la 1400s goba morago-rago ge merafe ya Mozambique ebe e ithuta ka ga didirišwa tša mmino, kudu kudu tša go dirwa ka dikota go tloga go meropa le mbila. Tlhago ya morafe wa Chopi o thomile go le mafolofolo kudu go bokgabo bjo ebile ke bona ba lekotšwego mabapi le dinako tša peleng tša mmino wo. Timbila yeo e bego ele ngwadišitšwe ka gare ga UNESCO ya setšo e tšweletše bjalo ka batho ba mabokgoni a godimo a "Oral and Intangible Heritage of Humanity". Mokgwa wo mmino o nyaka gore motho a šikinye letheka gomme mmele wona wa šomišwa go lao theto ya letheka.

Batho ba go bina xibelani ba latela theto ya koša ga mmogo le theto ya matsogo ao a phaphatwago le melodi. Ge bago letša mbila le moropa ba letša, basadi ba maTsonga ba latela ka morago ka go opela, e be ele tsela ya go dira seo se bitšwago go bitša-le go-fetola. Ka dinako basadi ba fana sebaka sago bina. Mesese ya xibelane ya kgale e be e dirilwe ka mehuta ya mašela,dithapo le bjang. Ya sebjalebjale ke ye me telele ya go diriwa ka mašila a gi tia.

Mokgwa

Ka mmino wa xibelani, basadi ba maTsonga ba apara mosese woo o diretšwego go bina xibelani o bitšwago ka "tinguvu" gomme ba šikinyana letheka. Mosese wo o dirilwe ka tsela yeo e dirago gore letheka la moapari le lebelege le le le legolo, seo se dira gore ge a le šikinya go be bonolo gore le wona mosese o šikinyege. Mosese ka bo wona o dirilwe ka lešela le mehuta ya mmala le mekgwa ya go fapana. Lešela le gona le rokiwa ka letsogo goba ka motšhene gomme wa dirwa ka mokgwa wa go swana le wa mosese wa maCaribbean.

Mesese ya sebjalebjale ya xibelani a diretšwe go bina ke ka fao e fefoga ge motho a šikinya letheka. Mokgwa wo se dirilwego ka wona ke wa go šikinya letheka wa go tlwaelego wa maCaribbean, le ge go na le theto ya ka pela le mokgwa wa go gakantšha wa go bina ke setlwaedi go ya ka setšo sa bona.

Ditirišo

Ke tlwaelo go basetsana ba ithute go bina xibelani ka ge e le tsela ya bona ya go laetša boikgantsho bja bona ka setšo sa bo bona. Mmino wa xibelani o diriwa meletlong ya go swana le "mkhinyaveso" le "Kuchachula" gape mmino ye mengwe ya setšo go swana le "makhwaya" le "mchongolo".Go ya ka setšo basadi ba bina xibelani mola banna ba bina makhwaya, xincayinciy(xigugu) ka nako tše mmalwa ba bina le mchongolo.

MaTsonga a bina xibelani go mmino wa bo bona, wo tsebegago ka Tsonga disco goba Tsonga ndzhumbha ( mmino wa setšo wa seTsonga) ebile go fetogile setlwaedi gore dihlopha tša baopedi tša maTsonga di na le basadi bago bina xibelani. mmino wa xibelani le tshetsha o tumile kudu lefelong Giyani ka ge batho ba amogetše di tsela tša setšo sa bo bona.

Le ge mmino wa xibelani o tlwaelegile go basadi, banna ba bangwe le bona ba kgona go o bina, kudu ge go name moletlo wo o bitšwago xiseveseve. Matšatšing a lehono mmino wa xibelani o tsebega bjalo ka mmino woo mang le mang a kao binago ao kgetholle ebile o šomišwa kerekeng le meletlong ya setšo.

• Mmino wa Mozambique
• Setlogo
• Oringe