Jump to content

Kgosi Sekhukhune

Gotšwa go Wikipedia

Kgoši Sekhukhune I

Kgoši Sekhukhune I (o belegwe e le Matsebe, mo e ka bago ka 1814 – 13 Phato 1882) e be e le kgoši ya Mmušo wa Marota, wo gape o tsebjago e le Mmušo wa Bapedi, ka leboa la Afrika Borwa. O gopolwa bjalo ka yo mongwe wa magoši a bohlokwa a lekgolong la bo-19 la mengwaga ka lebaka la boetapele bja gagwe, bokgoni bja tša ntwa le go ganetša katološo ya bokoloniale bja Maburu le Boritane.[1]

Bophelo bja mathomo

Sekhukhune o belegwe mo e ka bago ka ngwaga wa 1814. E be e le morwa wa Kgoši Sekwati I, yo e bego e le mmuši wa Mmušo wa Marota. Leina la gagwe la mathomo e be e le Matsebe. Ka morago ga lehu la tatagwe ka 1861, go ile gwa ba le phadišano ya go hwetša bogoši magareng ga yena le mogolwagwe Mampuru II.[2]

Sekhukhune o ile a fenya phadišano yeo gomme a ba kgoši ya Marota. Ka morago ga go ba kgoši, o ile a aga gape maatla a mmušo wa gagwe gomme a dira gore Bapedi ba be le boemo bjo maatla gare ga ditšhaba tša Afrika Borwa.[1]

Pušo ya Kgoši Sekhukhune

Nakong ya pušo ya gagwe, Kgoši Sekhukhune o ile a šoma go matlafatša Mmušo wa Marota ka go hlama madira a maatla, go aga dikamano le ditšhaba tše dingwe le go šireletša naga ya Bapedi.[3]

Mmušo wa Marota ka nako yeo o be o akaretša mafelo a magolo ao lehono a lego ka profenseng ya Limpopo, dikarolong tša Gauteng le dikarolong tša Free State. Le ge mellwane ya diprofense tša lehono e se ya swana le ya mengwageng ya bo-1800, naga ya Marota e be e le ye kgolo gomme e be e na le khuetšo ye kgolo tikologong yeo.[4]

Sekhukhune o ile a tsebja ka boetapele bja gagwe bja go šireletša setšhaba sa Bapedi le go boloka boipušo bja mmušo wa gagwe nakong yeo bafaladi ba Yuropa ba bego ba leka go oketša maatla a bona Afrika Borwa.[2]

Dintwa tša Sekhukhune

Kgoši Sekhukhune I o tumile kudu ka dintwa tšeo a ilego a di lopa kgahlanong le bao ba bego ba nyaka go tšea taolo ya naga ya gagwe. O ile a šomiša madira a Bapedi go šireletša Mmušo wa Marota le batho ba gagwe.[2]

Ka 1876, Repabliki ya Transvaal e ile ya hlasela Mmušo wa Marota. Le ge Maburu a be a na le dibetša tše dingwe tša sebjalebjale, madira a Sekhukhune a ile a kgona go ganetša tlhaselo yeo gomme a šireletša naga ya bona.[4]

Ka morago ga ge Boritane e amogetše taolo ya Transvaal ka 1877, ntwa magareng ga Sekhukhune le Boritane e ile ya tšwela pele. Ka 1878 le 1879, Boritane e ile ya dira ditlhaselo tše kgolo kgahlanong le Bapedi.[1]

Ka 1879, nakong ya ntwa ya Sekhukhune, madira a Boritane a ile a fenya madira a Bapedi. Sekhukhune o ile a swarwa ka la 2 Manthole 1879 gomme a išwa kgolegong kua Pretoria.[1]

Lehu la Kgoši Sekhukhune

Ka morago ga ge a lokolotšwe ka 1881, Sekhukhune o ile a boela nageng ya gagwe. Eupša go ile gwa tšwela pele go ba le dintwa tša ka gare tša lapa la bogoši mabapi le gore ke mang yo a swanetšego go ba kgoši.[2]

Ka la 13 Phato 1882, Kgoši Sekhukhune I o ile a bolawa ke mogolwagwe Mampuru II ka morago ga kgohlano ya bogoši.[2]

Bohwa bja gagwe

Kgoši Sekhukhune I o sa gopolwa bjalo ka leswao la sebete, boetapele le kganetšo kgahlanong le bokoloniale. O tšwela pele go hlomphiwa ke Bapedi le batho ba bantši Afrika Borwa ka lebaka la go lwela naga, setšo le tokologo ya batho ba gagwe.[4]

Sekhukhune District Municipality kua Limpopo e reilwe ka leina la gagwe go hlompha bohlokwa bja gagwe historing ya Afrika Borwa.[2]

Methopo

[lokiša | edit source]

"King Sekhukhune". South African History Online. Retrieved 7 August 2026.

"King Sekhukhune is defeated by the British in war". South African History Online. Retrieved 7 August 2026.

Delius, Peter. The Land Belongs to Us: The Pedi Polity, the Boers and the British in the Nineteenth-Century Transvaal. Heinemann.

  1. 1 2 3 4 https://sahistory.org.za/dated-event/british-mission-subdue-sekhukhune-abandoned
  2. 1 2 3 4 5 6 https://sahistory.org.za/dated-event/sekhukhune-successfully-resists-boers
  3. https://sahistory.org.za/dated-event/king-sekhukhune-defeated-british-war
  4. 1 2 3 https://sahistory.org.za/dated-event/british-mission-subdue-sekhukhune-abandoned