Ditlhotlo tšeo batho ba difoa ba kopanago le tšona ka nageng ya aforika borwa

Bofoa [1] ka tsebeng e tee goba ka bobedi bja go se kwe gabotse ga nakwana goba sa ruri ka botlalo goba ka karolo. Difoa ke setšhaba se sengwe seo se bopilwego ka batho bao ba nago le mokgwa o swanago wa poledišano, Polelo ya Diatla le mokgwa wa bophelo wo o abelanwago. Sona se akaretša nepo ya mekgwa ya dikerafo ya kgokagano, dikamano tša magareng ga batho le tša leago ditirišano. Mathata ao a amago bophelo bja Batho ba Difoa ka Afrika Borwa a akaretša kgethollo, mapheko, le go hloka phethagatšo ya pholisi ye e swanetšego. Ditlhohlo tše di ama dibaka tša bona tša go fihlelela thuto, mošomo le tlhokomelo ya tša maphelo gotee le tša leago ditirelo tšeo di godišago maemo a tšona setšhabeng ka go realo di feleletša ka modikologo go kgaphelwa thoko.
Ditlhotlo tša ka dithutong
[lokiša | edit source]Go boletšwe mo gontši ka mapheko a thuto bakeng sa setšhaba sa difoa ka Aforika Borwa. Tlhohlo ye kgolo ke tefo goba boemedi bjo bo filwego bjo bo akaretšago hlokego ya barutiši le bafetoledi bao ba nago le maswanedi ka Polelo ya Diatla ya Afrika Borwa (SASL), ba mmalwa Dipuku tša SASL le go se hwetšagale goba go se kgonege ga methopo ya ditaba ye e kgethegilego ya go atiša, . bjalo ka dipuku tše di fetoletšwego tša polelo ya diatla goba methopo ya ditaba ye e fetoletšwego ya polelo ya diatla, bj.bj difilimi, dipontšho tša tv bj.bj.go feta fao, lenaneotheo le mokgwa wo o šomišwago ka phapošing ga ba kgotsofatše dinyakwa tša baithuti ba difoa, phethagatšo ye e sa lekanego ya SASL le go hloka go ela hloko mekgwa ya go ithuta. Dikolo tša difoa le tšona di hwetšwa di hloka dinolofatši tša maleba tšeo di akaretšago dithušo tša maleba tša go bona le tša go thibela modumo bakeng sa thuto ya baithuti bao ba boletšwego. Mapheko a a thuto a fokotša ditebelelo tša thuto le diphihlelelo tša baithuti ba difoa gomme di ipiletša go tlwaetšo ye kaone ya barutiši, didirišwa tše kaone le go naganelwa gabotse ga baithuti ba difoa[2].
Ditlhotlo tša ka mešomong
[lokiša | edit source]Ke ka fao batho ba Difoa ba nago le mathata a mmalwa ao a amanago le mešomo, mohlala, kgethollo, kgethollo goba lepheko tshepedišong ya kgetho le go thibela bona bokgoni bja phorofešenale le go hlatlošetšwa maemong. Bontši bja bengmešomo ba na le maikutlo a mabe ka difoa mošomong, ka baka leo, difoa di tlaišwa ka dibopego tše di fapa-fapanego, go ba gapeletša le go ba kgetholla ditabeng tšeo di lego mabapi le go hlatlošetšwa maemong le tše dingwe dibaka. Go feta moo, mapheko a go tsena poledišanong, ka ge bašomi gotee ba bantši gomme bengmešomo ga ba kgone go saena ebile ga ba šomiše dibopego tše dingwe tša go bonwa poledišano, tšeo di šomišwago ka tlwaelo ke batho ba difoa, gore ba kgone go dira ka mafolofolo go boledišana tikologong ya mošomo. Go hloka thekgo ya phihlelelo go swana le yeo e amanago le bidio ditirelo le bafetoledi ba polelo ya diatla di tlaleletša tikologong ye ya mošomo ya go dira bonaba le go kgaphela ka thoko. Se mafelelong se ra gore bašomi ba difoa ba notletšwe ka gare ga dipulelo tše sego kae tšeo di lego gona bakeng sa go senyegelwa ga bona gomme ba feleletša ba nyamile, ba lewa ke bodutu, gomme mafelelong ba arolwa. Go rarolla ditaba tše tša go thwala go bohlokwa kudu go kabo ya dibaka tša go lekana go batho ba difoa mmarakeng wa mešomo[3].
Ditlhotlo tša maphelo
[lokiša | edit source]Ditlhohlo tše di akaretša: phorofešene ya go šomiša polelo ya diatla bakeng sa go hlatholla ka mafelo a tlhokomelo ya maphelo e hloka ditsebi tše di nago le bokgoni ka gobane ba bantši ga ba na tsebo ka polelo ya diatla le setšo sa Difoa. Ka baka leo, baabi ba tlhokomelo ya tša maphelo ga ba na tše dingwe dikgetho eupša go tsenela poledišano ye tala; ka go ngwala leboelela go letlalo la balwetši, go di šupa le dikelo tše dingwe tše di lekanetšego. Go tlaleletša le sa bohlokwa kudu maemong a tšhoganetšo, phihlelelo ya bafetoledi ba polelo ya diatla e thibetšwe kudu ka Aforika Borwa le tshedimošo ya selegae gammogo le didirišwa tša maphelo ga di bonolo e tšweleditšwego goba e fetoletšwe ka polelo ya diatla ka go rialo e feleletša ka mapheko ao Difoa a swanetšego go a tsoma tlhokomelo ya tša kalafo[4].
Go kgaphelwa ka thoko ga leago le kgethollo
[lokiša | edit source]Aforika Borwa, Difoa di lebane le ditlhohlo tša go fapafapana tša go swana le kgethollo, kgethollo le go hloka phihlelelo ya dinyakwa tša motheo le ditirelo tšeo di hlolago maemo a fase a go bala le go ngwala, mošomo wo monnyane ditebelelo le kopanyo ye mpe setšhabeng. Ditlhohlo tše di mpefatšwa ke go hloka ya thuto, mešomo, le tlhokomelo ya maphelo ka lebaka la tlhaelelo ya methopo ya bašomi ka dihlongwa tša tlhahlo. Ditšhupetšo tša thobalano le metlae ka Bofoa le tšona di tlaleletša go ipona ga fase le phihlelo ya bolwetši bja monagano le dihlong go batho ba difoa. Go feta moo, go kgaphelwa ka ntle ga leago go kopantšwe le kgethollo go akaretša dikarolo tše dingwe tša kgatelelo go akaretšwa bong le goba tša ekonomi tšeo di dirago gore go be mpe le go feta. Go fenya tše ditlhohlo, motho o nyaka leano la tsenogare la makala a mantši leo ka lona temošo, tsebo, melawana, gammogo le magato a go matlafatša setšhaba e ka ba yeo e a amogetšwego yeo e bulelago batho ba Difoa mejako[5].
Phethagatšo ya pholisi le bobueletši
[lokiša | edit source]Difoa tša Aforika Borwa ba itemogela mathata a magolo ditshepedišong tša go hwetša go lemogwa ga ditokelo tša bona, le ge lekgotlatheramelao le thomile go tšweletša tšwelopele molao wa molao. Tlhohlo ye kgolo ke gore melawana ye ga se ya ba ka šomišwa ka botlalo ka ge go na le diphapano tše mmalwa ka didirišwa tša phethagatšo le methopo. Le ge go le bjalo, bobueletši bja ditokelo tša Difoa bo lebane le ditlhohlo tše ntši go akaretšwa setšhaba sa Difoa go arogana le thekgo ye e sa lekanego go tšwa go mokgatlo wa bogole ka go realo o fa Difoa bjalo ka sehlopha seo se kgaphetšwego ka thoko seo se nago le dibaka tše di lekanyeditšwego tša go tšea karolo ka botlalo le kopanyo ya go kopanywa[6].
TŠHUPETŠO
[lokiša | edit source]- ↑ https://www.linkedin.com/pulse/deaf-community-challenges-south-africa-carrie-rossouw#:~:text=In%20conclusion%2C%20the%20deaf%20community,services%2C%20and%20discrimination%20and%20stigma.
- ↑ https://www.linkedin.com/pulse/deaf-community-challenges-south-africa-carrie-rossouw#:~:text=Lack%20of%20access%20to%20education,equipped%20to%20meet%20their%20needs.
- ↑ Supporting the Deaf & Hard of Hearing Community in the Workplace (diversio.com)
- ↑ https://www.deafinition.co.za/challenges-faced-by-the-deaf-community-in-south-africa/#:~:text=Lack%20of%20access%20to%20crucial,family%20members%20acting%20as%20interpreters.
- ↑ https://blueprint.ng/inclusive-employment-and-non-implementation-of-disability-act/
- ↑ https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC7576188/